4 type duurzame én besparende warmtepompen voor je woning

Last updated:

Een warmtepomp. Wat is het, welke types zijn er en hoe kom je ermee van het gas af? En welk type en vermogen past het beste bij jouw huis? Hybride of toch direct full-electric? Lees dit artikel en kom goed beslagen ten ijs als je gesprekken met een installateur gaat hebben. Dan kan je meedenken en meepraten. Een installateur heeft vaak een voorkeur voor een type en merk. Dus begin met je eigen afweging en kies daar een installateur bij en niet andersom!

Sinds Rusland de gaskraan heeft dichtgedraaid en ons klimaat merkbaar warmer en droger wordt stappen steeds meer mensen over van een gasgestookte CV ketel naar een warmtepomp voor het verwarmen van je huis. Ook is de verwachting dat de overheid gas steeds duurder gaat maken met een energieopslag ten opzichte van elektra. En anders prijst gas zich wel vanzelf uit de markt tov fossiele brandstoffen.

Met een elektrische warmtepomp bereid je je daarop voor door veel minder gas te gebruiken of er helemaal van af te kicken. Bovendien verklein je daarmee ook de impact op je CO2 uitstoot flink. Om jou te stimuleren ook een warmtepomp te kopen kun je een flinke subsidie krijgen als je overstap op verwarming van huis en water op basis van een warmtepomp. Maar welk type moet je nu kiezen? Welke capaciteit moet je warmtepomp zijn? Bij de verduurzaming van ons eigen huis ben ik hier ingedoken. Ga je voor hybride of direct ‘full-electric’?

Levertijd weer normaal

Toen de gasprijs door het dak ging waren de warmtepomp aanvragen en de apparaten zelf niet aan te slepen. Door de corona-jaren en de enorme plotse vraag was er tot 2023 een wachttijd van enkele maanden tot een jaar. Gelukkig is de markt nu weer meer in evenwicht. Goede vaklui zijn nog steeds moeilijk te vinden maar de fabrikanten hebben hun productie wel op weten te schroeven.

wolf monoblok propaan lucht-water warmtepomp buitenunit in aanbouw

Soorten oplossingen in warmtepompen voor de warmtevraag

Je hebt twee soorten warmtevraag in je huis:

  • Je wil je huis verwarmen.
  • En je wilt warm water voor in de keuken en badkamer; dit noem je tapwater.

Niet elke oplossing is voor beide geschikt! Er zijn drie soorten warmtepompen om je huis te verwarmen en je tapwater mee te verwarmen.

  1. Een volledig elektrische warmtepomp zorgt voor verwarming van je huis en al je warme tapwater in de badkamer en keuken. Als je ook elektrisch gaat koken op inductie, woon je zonder aardgas. Deze warmtepomp wordt ook wel combi, volledig, all-electric of full-electric warmtepomp genoemd. Je hebt naast je warmtepomp wel een buffervat en boiler voor tapwater nodig. Deze is het duurst maar levert ook het meeste op. En je kunt er dus helemaal mee van het gas af; daardoor kun je je gasaansluiting laten afsluiten en vervalt je vastrecht kosten. Dat scheelt ook weer paar honderd euro per jaar.
  2. Een hybride warmtepomp werkt samen met je cv-ketel. Hij zorgt op de meeste dagen voor de warmte in huis. De cv-ketel springt alleen bij als het bv onder de 5 graden is en zorgt voor je warme water in de badkamer en keuken. Het is een makkelijke tussenstap omdat veel HR++ ketels al voorbereidt zijn om samen te werken met een warmtepomp en het ook goed werkt in minder geïsoleerde huizen. Je bespaart er 50% tot 80% van je gas mee. Bedenk dat je met een hybride oplossing dus niet van het gas af kan en dat je tapwater niet met de warmtepomp warm wordt gemaakt.
  3. Een ventilatiewarmtepomp is een kleine warmtepomp die warmte uit de ventilatielucht haalt. Meestal wordt er te weinig warmte gewonnen uit de ventilatielucht om je huis volledig mee te verwarmen of deze wordt alleen gebruikt als een warmteterugwinning unit. Waar je in een klassieke setting warme lucht met mechanische ventilatie gewoon je huis uit gooit, wordt dit met een ventilatiewarmtepomp gebruikt om de inkomende lucht voor te verwarmen. Er zijn ook ventilatie warmtepompen waarmee je alleen tapwater maakt.

Nadelen hybride warmtepomp?

Een hybride warmtepomp is dus in tegenstelling tot een full-electric of volledige elektrische warmtepomp een halve oplossing.

Veel installateurs stellen deze optie nu blind voor. Niet geheel zonder eigenbelang denk ik, want over 5 tot 10 jaar kunnen ze dan nog een keer langskomen om de boel naar full-electric om te bouwen. Ga eerst na wat je zelf wilt. Maak een warmteverliesberekening, praat met experts en lees erover. (check, dat doe je nu al!)

Aan de andere kant: over 10 jaar is de markt weer volwassener en zijn er wellicht betere of goedkopere full-electric warmtepompen te koop. Er zijn ook mensen die een full-electric nog niet aandurven en eerst eens een winter willen aankijken in hybride opstelling.

De hybride oplossing wordt ook in de hand gewerkt doordat de overheid in 2026 de hybride warmtepomp verplicht stelt (mits in 7 jaar terug te verdienen) bij vervanging van je huidige cv ketel. Je CV ketel heeft een levensduur van tussen de 8 en 15 jaar. Ik lees berichten over mensen die door deze verplichting anno 2024 nog even net een nieuwe cv gasketel installeren om maar niet aan de warmtepomp te hoeven. Door die maximale 7 jaar terugverdientijd en omdat vve’s al uitgesloten zijn vallen is deze regeling in de praktijk nog maar voor een kleine groep verplicht. Dus of die maatregel nu echt slim is?

We weten nu welke 3 typen er zijn. Maar waar halen deze type warmtepompen nu hun warmte vandaan?

Uit welke bron haalt de warmtepomp zijn warmte?

Als een omgekeerde koelkast wordt er met de bron ipv koelte, warmte geproduceerd. Denk maar eens aan het zwarte rekje achterop je koelkast. Dit wordt warm, terwijl het in de koelkast koud wordt. Een warmtepomp werkt net andersom: de compressor wordt koud en er wordt warmte geproduceerd voor je huis en tapwater. Hier valt natuurlijk veel meer over te vertellen. Het belangrijkste voor nu is dat zelfs als het vriest een inverter nog warmte kan onttrekken door die lucht nog verder af te koelen.

Er zijn verschillende bronnen waar de warmtepompen hun energie vandaan halen.

  • Lucht
  • Bodem
  • Water
  • Zon

Waar geeft de warmtepomp zijn warmte aan af?

De warmtepomp geeft z’n opgewekte warmte weer af aan het huis. Ook dit kan weer op verschillende manieren.

De aanduiding van een warmtepomp wordt meestal zo aangeduid: [bron]-[afgifte].

  • [bron]: de bron waar de warmtepomp zijn energie uit haalt, bv lucht of water
  • [afgifte]: waar de warmtebron zijn energie aan afgeeft.
    • Voor een normale cv installatie is dit water. Dit water loopt door je afgiftesysteem (radiator, vloer of wandverwarmingsbuizen), geeft z’n warmte af en stroomt terug naar de warmtepomp of je buffervat.
    • Voor een airco is dit lucht. De warme lucht stroomt de kamer in en verwarmt deze direct.

Type warmtepompen op een rijtje

De combi [bron]-[afgifte] maakt de volgende combinaties mogelijk. De hybride is meestal een lucht-water warmtepomp die onder de 5 graden buitentemperatuur overgenomen wordt door de cv ketel.

Bron: vlaanderen.be

Voor- en nadelen verschillende types

Niet elke bron kan met elke afgifte systeem. En dit zijn de 4 meest toegepaste type warmtepompen met voor elk de globale voor- en nadelen.

  1. Lucht-water warmtepomp; Dit is de populairste bron voor warmtepompen op het moment. De warmte uit buitenlucht van je woning wordt met een omgekeerde airco ventilator middels compressie omgezet in warm water voor CV en of tapwater. Of de warmte uit de lucht wordt door thermische panelen (T) die onder je zonnepalen (PV) liggen gehaald. Dit noem je PVT panelen. Een warmtepomp met lucht als bron werkt als de buitentemperatuur  -15  °C tot +40 °C is.
  2. Lucht-lucht warmtepomp is een variant op de vorige. Dit werkt volgens hetzelfde principe: ook een omgekeerde airco, alleen wordt er geen warm water maar warme lucht mee gemaakt. Deze warme lucht blaast de kamers warm. Er is dus per ruimte een blaas unit nodig en in de zomer koel je ermee. Voordeel is dat ze ruim voorradig zijn, nadeel je maakt geen gebruik van je aanwezige radiatoren, ze tocht kunnen veroorzaken en ze minder efficient kunnen zijn dan de andere types.
  3. Water-water warmtepomp; Deze warmtepomp krijgt water binnen van de bodemlussen, oppervlakte water of PVT collectoren op het dak.
    • Gesloten bodem-water warmtepomp; Dit noemen ze ook wel geothermische warmtepompen. Voor grotere systemen of meerder huizen tezamen wordt vaak bodemwarmte gebruikt. Dit is de warmte uit de ondiepe grond (tot 200 meter diepte) daaronder heet het aardwarmte. Er worden verticale of ondiepe horizontale lussen in de grond gelegd waarmee koud water in de bodem opgewarmd wordt en in huis in de water-water warmtepomp . De bodem is ook in de winter warmer dan de buitenlucht. In het begin van het stookseizoen + 10 °C en aan het einden nog steeds + 4 °C Als het bijvoorbeeld -5 °C  vriest; is de bodemtemperatuur op een diepte van 80 meter gewoon + 10 °C. Met dit verschil van + 15 °C werkt dan de warmtepomp.
    • Open Water warmtepomp; Hierbij wordt warmte uit het water zelf onttrokken. Warm bodemwater zelf wordt naar boven gepompt en in een wisselaar opgewerkt to warm water. Vooral voor industrie of grotere nieuwbouwprojecten geschikt voor mer dan 60kW. Met deze warmtepomp wordt het warme grondwater zelf omhoog gepompt en via een warmtewisselaar wordt de warmte onttrokken. Het afgekoelde water wordt via een andere buis weer terug de bodem ingepompt.
    • Multi-bron-water warmtepomp; een combinatie van lucht, daglicht en zonlicht als bron. Dit is een type in opkomst omdat het zonnepanelen (PV) combineert met een thermisch deel (T) dat warmte onttrekt aan de lucht (dag en nacht) en de warmte van zonnestraling overdag. Dit zogenaamde PVT paneel op het dak levert dus als bron voorverwarmd water én electra aan de water-warmtepomp. Voordeel is dat de zonnepanelen door de onderliggende watercirculatie gekoeld wordt en daardoor neemt de elektriciteitsproductie zeker in de zomer toe. Een PV paneel levert minder energie als het heel heet wordt.
Multi-bron warmtepomp Triple Solar paneel
Een PVT paneel is onderdeel van een multi-bron warmtepomp. Het T deel haalt thermische energie uit de lucht. Het PV deel zonnepaneel haalt electra uit de zon voord e warmtepomp.

Is je huis geschikt voor een warmtepomp?

  1. Voor een volledige warmtepomp moet jouw huis goed tot zeer goed zijn geïsoleerd. Is jouw huis in of na 2000 gebouwd? Lucky you: de isolatie van je huis is zeker goed genoeg.  Je huis is zonder grote investering geschikt voor een volledige all-electric warmtepomp.
  2. Weet je niet zeker of je huis goed genoeg geïsoleerd is? Doe de 50 graden test. Zet op een dag als het buiten 5 graden is, je CV op 50 graden. Blijft het aangenaam in huis? Je huis is geschikt voor een warmtepomp! Wordt het te koud? Ga eerst isoleren.

Waarom is een warmtepomp duurzaam?

Een warmtepomp haalt warmte uit de lucht, bodem of het grondwater en maakt daar een bruikbare temperatuur van. Een warmtepomp doet dat heel efficiënt: van 1 kWh stroom maakt een warmtepomp 2 tot 5 kWh warmte.

De warmtepomp gebruikt stroom: je zult dus merken dat je stroomverbruik toeneemt. Daar staat tegenover dat je geen (of bij een hybride warmtepomp: de helft minder) gas gebruikt. Alles bij elkaar gaat jouw CO2-uitstoot door verwarming en warm water omlaag. Als je dan ook nog zelf je stroom opwekt ben je helemaal zelfvoorzienend.

Vergeleken met een hr-ketel op gas is jouw CO2-uitstoot door verwarming en warm water veel lager:

  • Met een hybride warmtepomp zo’n 25% lager.
  • Met een volledige warmtepomp met de buitenlucht als bron zo’n 40% lager.
  • Met een volledige warmtepomp met bodembron zo’n 50% lager.

Als in de toekomst alle stroom duurzaam is, gaat de CO2-uitstoot van volledige warmtepompen zelfs naar nul. Als je zelf zonnepanelen hebt en je dus niet alle electra van het net haalt, is je Co2-uitsoot nog lager.

Hoe efficient is een warmtepomp?

warmtepomp met energielabel A+++ zegt niet alles

De verhouding tussen hoeveel electra er in de warmtepomp gaat tov hoeveel warmte eruit komt, geeft de efficienty aan. Dit noem je de COP: de afkorting van Coefficient of Performance.

Als je 1 deel electra erin stopt en er komen 5 delen warmte uit, heb je een COP van 5.

De COP is in het voorjaar veel beter dan bij strenge vorst. Daarom is er ook een Seasonal Coefficient of Performance oftewel SCOP. De SCOP van een warmtepomp is dus een maat voor de efficientie van een warmtepomp over het gehele jaar.

Let op: de SCOP moet door een test instituut uitgevoerd zijn en geld voor Nederland voor ede gemiddelde klimaatzone. Daarnaast is er een SCOP bij laag temperatuur en hoog temperatuur verwarming. Over de efficiëntie, SCOP en COP valt veel meer te vertellen natuurlijk.

Werking warmtepomp

Uitlegwerking warmtepomp

Eigenlijk is het helemaal niet zo interessant hoe het werkt als die het maar doet. Weet jij precies hoe en koelkast werkt? Voor de liefhebbers:

Je kunt de werking van een warmtepomp vergelijken met die van een koelkast of een omgekeerde airco. Een koelkast koelt doordat hij warmte verzamelt uit de lucht in de koelkast, en die warmte afgeeft aan de lucht buiten de koelkast. Voel maar eens aan het rooster achterop je koelkast: dat is warm. Een warmtepomp verzamelt warmte buiten je huis (uit buitenlucht, de bodem of het grondwater) en geeft die in huis af.

Daarvoor hoeft de buitenlucht of de bodem niet warmer te zijn dan de temperatuur in huis: een warmtepomp kan ook warmte uit de lucht (of bodem) halen als het buiten koud is.

In de zomer kan je een warmtepomp ook andersom laten draaien (Denk weer aan de koelkast): De pomp koelt doordat hij warmte verzamelt uit de lucht in huis, en die warmte afgeeft aan de lucht buitenshuis. Het gekoelde water uit de warmtepomp wordt via het verwarmingssysteem (radiatoren of vloerverwarming) in huis afgegeven.

Een warmtepomp werkt op electra en je hebt geen gas meer nodig om te verwarmen of te koelen.

Volledige (all-electric) warmtepompen zorgen voor verwarming én warm water. Voor warm water heeft zo’n warmtepomp een voorraadvat. Dat wordt langzaam opgewarmd tot zo’n 55°C (hoger kan een warmtepomp niet aan). Minimaal één keer in de week wordt de temperatuur met een elektrisch verwarmingselement (zoals van een elektrische boiler) verhoogd naar 60 graden (en kort naar 70 graden) om het risico op legionellabesmetting te voorkomen. Ook moet het water bij de kraan altijd minimaal 55 graden zijn. Dat kost extra stroom, maar is nodig voor de veiligheid.

Warm met lagere temperatuur

Een warmtepomp warmt het verwarmingswater meestal op tot 35 tot 55 graden, een cv-ketel staat meestal afgesteld op 60 tot 80 graden. Een warmtepomp werkt dus met een lagere temperatuur. Daarmee kan je huis toch snel genoeg warm worden, als je radiatoren of de vloerverwarming (je afgiftesysteem) hiervoor geschikt zijn.

En bedenk dat de efficiëntie van een warmtepomp omhoog gaat als het afgiftesysteem in je huis op lage temperatuur draait: dit is 35 graden. Dit noem je laag temperatuur verwarming afgekort tot LTV. Hiervoor moet je dus de juiste dimensie aan radiatoren hebben die geschikt zijn voor LTV afgifte en je huis moet voldoende geïsoleerd zijn.

Oude, slecht geïsoleerde huizen zijn gebouwd met grote radiatoren. Als zo’n huis later goede isolatie heeft gekregen, dan zijn de bestaande radiatoren vaak groot genoeg om het huis met lagere temperatuur goed te verwarmen. Lukt dat niet, dan kun je een paar dingen (laten) aanpassen:

  1. Je kunt je bestaande radiatoren verbeteren met speciale radiator-ventilatoren (lees over de verschillende partijen die dit aanbieden).
  2. Je kunt een of meer radiatoren in de woonkamer, keuken en badkamer laten vervangen door speciale lagetemperatuur-radiatoren (Ookwel low H2O of ltv verwarming genoemd). Of je laat er 1 of 2 speciale radiatoren bijplaatsen.
  3. Je kunt vloerverwarming of wandverwarming laten aanleggen: die werken al met lage temperaturen.

Als je afgiftesysteem goed bij je huis past, kan de temperatuur van het verwarmingswater zo laag mogelijk blijven en werkt de warmtepomp het meest energiezuinig. Lees hierover meer over lagetemperatuur-verwarming.

Verwarmen met lagere temperatuur heeft een voordeel: je hebt een heel gelijkmatige warmte in huis. Het werkt wel wat trager. Je moet je huis daarom wat anders gaan verwarmen dan je gewend bent. Bij een volledige warmtepomp laat je de verwarming ’s nachts bijvoorbeeld op 17 of 18 graden staan (in plaats van 15). Omdat je huis goed geïsoleerd is (anders begin je niet aan een volledige warmtepomp), verlies je hiermee niet veel warmte. Bedenk wel dat je de temperatuur in de slaapkamers lager wilt houden, dat slaapt het lekkerste.

Maakt een warmtepomp lawaai?

De meeste buitendelen van lucht/water warmtepompen produceren gemiddeld 35 tot 40 decibel. Ter vergelijking: een vaatwasser haalt 60 dB en een voorbijrazende trein 90 dB.

Alleen de buiten-unit van een hybride warmtepomp en een volledige warmtepomp op buitenlucht maken lawaai. Een warmtepomp is dus te horen in een stille slaapkamer maar niet meer als je met elkaar praat.

Een water-water warmtepomp maakt geen lawaai: er zit geen ventilator in. Dit type warmtepomp is net zo stil als een koelkast.

video over hoe de consumentenbond hybride warmtepompen test met vanaf 2:42 info over geluid.

Waar komt dat geluid in de warmtepomp vandaan?

Het lawaai komt van de ventilator. Deze zuigt lucht aan en jaagt deze door een ribbensysteem om warmte af te vangen. Dit hoor je. Deze buiten-unit lijkt op een airco. Er zit een ventilator in die draait als de warmtepomp in werking treed. Dat is vooral in de herfst, winter en het vroege voorjaar, als je de ramen dicht hebt en geluiden van buiten dus minder hoort. Maar een volledige warmtepomp kan ook ’s nachts aangaan en werkt ook in de zomer voor warm water. Zet de buitenunit daarom op een plek waar jij en de buren er weinig last van hebben. Hoe groter de fan, hoe stiller. High end warmtepompen die annot 2024 op de markt zijn, zijn ook erg stil gemaakt en hebben een nachtmodus waarin ze extra stil draaien. Er zijn ook geluiddempende kasten te koop voor om de buiten-unit van de warmtepomp.

Waar zet je die lawaaiige buitenunit neer?

  • Wel aan de zijkant van je huis waar je in de zomer niet zit.
  • Wel bij of achter een schuurtje of in een geluiddempende buitenkast (dan kun je hem ook uit het zicht zetten).
  • Wel op het dak van een aanbouw, alleen als het dak de trillingen niet doorgeeft want dan werkt de uitbouw als de klankkast van een gitaar en versterkt het geluid juist.
  • Niet te dicht bij de buren.
  • Niet bij een slaapkamerraam dat vaak open staat.
  • Niet op het dak boven de woon- of slaapkamer.

Geluidseisen warmtepomp

Er zijn per 2021 eisen aan het geluid van warmtepompen gesteld om te voorkomend at buren last krijgen van jouw warmtepomp. Ook is er sinds begin 2024 een geluidsberekeningsmodule (Excel) om het geluid te berekenen in jouw situatie. Dit is een erg ingewikkelde tool en je moet echt verstand van zaken hebben om dit goed uit te rekenen.

Tot slot

Je weet nu een beetje wat er speelt rond warmtepompen. Er is onnoemlijk veel meer over te vertellen en uit te zoeken: is jouw huis al geschikt? Welke capaciteit heb je nodig? Wat is de juiste type voor jouw specifieke situatie? Wat zijn de ontwikkelingen, wat is de terugverdientijd. Noem maar op.

Over de auteur. Ik heb er zelf 3 jaar over gedaan om tot een keuze te komen. Dit kwam o.a doordat installateurs in 2021 gewoon te druk waren en niet eens reageerde op aanvragen, installateurs die puur vanuit een eigen merk adviseerde en de capaciteit op een bierviltje berekende. Ook woon ik in een a-typisch huis en wat nog van de gaskachels kwam. Dus er kwam vloerverwarming en er werd geïsoleerd. Onder leiding van een energie specialist maakte ik een warmteverliesberekening om de capaciteit van de warmtepomp echt goed te berekenen. Mijn doel van deze blogreeks is om anderen te helpen, niet in dezelfde valkuilen te stappen en te enthousiasmeren over duurzaam verbouwen.

Lees meer over warmtepompen

Er is veel meer te vertellen over warmtepompen. Hier een lijstje op de site dat de komende tijd uitgebreid wordt.